What It’s Like Having a Parent With Borderline
… and how to begin to set boundaries and find healing.
…và cách để thiết lập ranh giới cũng như bắt đầu hành trình chữa lành.
Người dịch: Mai Phương – Hiệu đính: Minh Hà
Tác giả: Imi Lo MA
Key points
- Many people with borderline personality disorder are highly functional parents.
- Some people raised by parents with BPD compensate by becoming exceptionally compassionate and competent.
- It is never too late to set boundaries with a parent, even if this was impossible in childhood.
Các ý chính:
- Nhiều người mắc rối loạn nhân cách ranh giới (BPD) vẫn có thể làm tròn vai trò của người cha/mẹ.
- Một số người được nuôi dưỡng bởi cha mẹ mắc BPD đã bù đắp lại những thiếu hụt bằng cách trở nên vô cùng thấu cảm và xuất sắc trong năng lực cá nhân.
- Không bao giờ là quá muộn để thiết lập ranh giới với cha mẹ, ngay cả khi điều đó từng là điều không tưởng trong suốt thời thơ ấu.
This article is about having a parent who has difficulties with their own attachment and emotional regulation. They may be highly dependent, volatile, or even abusive. They may have an official diagnosis of BPD (borderline personality disorder), although in some other cases, their symptoms remain undiagnosed.
Bài báo này xoay quanh trải nghiệm khi có một người cha hoặc mẹ gặp khó khăn trong các mối quan hệ gắn bó và việc điều hòa cảm xúc của chính họ. Họ có thể là người quá mức phụ thuộc, cực kỳ thất thường, hoặc thậm chí có hành vi lạm dụng, bạo hành. Một số người có thể đã được chẩn đoán chính thức là mắc rối loạn nhân cách ranh giới (BPD), trong khi nhiều người khác vẫn sống với các triệu chứng này nhưng không hề được chẩn đoán.
It must first be pointed out that not everyone with BPD becomes a dysfunctional parent. Many people with BPD also have gifts of being highly intuitive, passionate, empathic, and creative. Through healing, someone who has had BPD can still reach their potential as a uniquely gifted parent.
Trước tiên, cần nhấn mạnh rằng không phải ai mắc rối loạn nhân cách ranh giới (BPD) cũng trở thành bậc cha mẹ rối loạn chức năng. Nhiều người trong số họ còn sở hữu những phẩm chất như trực giác nhạy bén, tính cách nồng nhiệt, khả năng thấu cảm và óc sáng tạo dồi dào. Thông qua quá trình chữa lành, người từng mắc BPD hoàn toàn có thể phát huy tiềm năng và trở thành một bậc cha/mẹ đầy phẩm chất đặc biệt.
However, not everyone has the support and resources they need to grow and heal. In these cases, before they are ready, they have become emotionally immature and under-resourced parents, who unfortunately can cause severe and long-lasting damage to the innocent children they bring into the world.
Tuy nhiên, không phải ai cũng có được sự hỗ trợ và nguồn lực cần thiết để trưởng thành và hồi phục. Trong những trường hợp như vậy, họ trở thành những người cha, người mẹ khi bản thân chưa sẵn sàng, thiếu đi sự trưởng thành về mặt cảm xúc và điều kiện cần thiết để làm cha mẹ. Thật không may, những người cha mẹ này sẽ gây ra tổn thương nghiêm trọng và lâu dài cho những đứa trẻ vô tội mà họ sinh ra.
The Psychological Consequences of Having a BPD Parent
Hệ lụy tâm lý khi lớn lên cùng cha/mẹ mắc BPD
When you live with a parent with BPD, you may find them to be imposing, engulfing, and controlling. They may treat you like you are a child even though you are an adult. On the flip side, they may behave in ways that are so dependent and needy that you never felt you had a “parent” to depend on; instead, the roles are flipped, and you have to be the grown-up who takes care of them.
Khi sống cùng một người cha hoặc mẹ mắc rối loạn nhân cách ranh giới (BPD), bạn có thể cảm thấy họ áp đặt, xâm lấn vào không gian cá nhân và kiểm soát bạn quá mức. Họ có thể đối xử với bạn như thể bạn vẫn là một đứa trẻ ngay cả khi bạn đã là một người trưởng thành. Ngược lại, họ cũng có thể hành xử quá mức phụ thuộc, bám víu vào bạn, đến mức bạn chưa bao giờ cảm nhận được rằng mình có một người cha/mẹ để tựa vào. Thay vào đó, vai trò bị đảo ngược, bạn lại phải đóng vai một người lớn để chăm sóc cho họ.
Toxic Shame
Nỗi hổ thẹn độc hại
Living with a parent with BPD, you may be constantly blamed for things you have not done, with sudden rage and even violent outbursts.
Khi sống cùng một người cha hoặc mẹ mắc rối loạn nhân cách ranh giới (BPD), bạn có thể thường xuyên bị đổ lỗi vì những điều mình không hề làm, phải hứng chịu những cơn thịnh nộ bất ngờ, thậm chí là những cơn bùng nổ có tính chất bạo lực.
The root of BPD is early trauma; therefore, seemingly benign and minor incidents could trigger a trauma reaction. When they are triggered, they are basically re-living their trauma and lose their ability to empathize. At these moments, however unreasonable they are, they always think their rage is justified.
Gốc rễ của BPD thường bắt nguồn từ những sang chấn thời thơ ấu. Chính vì thế, những điều tưởng chừng vô hại hay rất nhỏ nhặt cũng có thể kích hoạt phản ứng sang chấn nơi họ. Khi điều này xảy ra, họ như trở về lại khoảnh khắc tổn thương ban đầu, và đánh mất hoàn toàn khả năng thấu cảm. Trong những khoảnh khắc đó, dù phản ứng của họ có vô lý đến đâu, họ vẫn sẽ tin rằng cơn giận của mình là chính đáng.
Here is what’s actually happening: The sense of worthlessness and shame is actually how they feel. However, since they do not have the maturity to contain and integrate their psyche in a healthy way, they have to “dump” these feelings onto and into you. It started as their unjustified blame and guilt-tripping, but you have now internalized their abuse of you into your psyche, and it becomes a toxic shame that you carry with you.
Vậy chuyện gì đang xảy ra? Thực chất, cảm giác vô giá trị và nỗi hổ thẹn ấy ban đầu là cảm xúc của riêng họ. Nhưng vì họ không đủ trưởng thành về mặt cảm xúc để chấp nhận và xử lý chúng một cách lành mạnh, họ sẽ phải “trút” chúng lên bạn và truyền chúng sang cho bạn. Bắt đầu từ những lời đổ lỗi vô lý, những màn thao túng cảm xúc tội lỗi đến từ phía họ, nhưng rồi khi bạn dần nội hóa tất cả những điều đó vào trong tâm trí, bạn biến chúng thành nỗi xấu hổ độc hại bên trong chính mình.
Living with a parent with BPD leaves you with no solid ground to stand on. One moment, they make you feel loved; the next moment, they give you the cold shoulder or attack you. As a result, you might have assumed all your life that you were doing something wrong or taken to the extreme, that your existence was wrong.
Sống cùng một người cha/mẹ như vậy khiến bạn lúc nào cũng cảm thấy bấp bênh. Có lúc, họ khiến bạn cảm thấy được yêu thương. Nhưng ngay sau đó, họ có thể phớt lờ hoặc tấn công bạn không báo trước. Kết quả là, bạn luôn sống với suy nghĩ mọi việc mình làm đều không đúng, và cuối cùng, bạn có thể mang theo niềm tin cực đoan rằng: “Chính sự tồn tại của mình đã là một sai lầm”.
The Codependency Trap
Bẫy phụ thuộc cảm xúc
Because of their severe fear of abandonment, a parent with BPD is threatened when you need to grow and express your individuality.
Vì nỗi sợ bị bỏ rơi luôn thường trực trong lòng, một người cha/mẹ mắc BPD thường cảm thấy bị đe dọa khi bạn bắt đầu trưởng thành và thể hiện tính cá nhân của mình.
As you are trying to separate from them, even as benign as leaving home for a few days to be with your friends, your parent may throw a tantrum, threaten to hurt themselves, or suddenly become depressed and unable to be on their own.
Khi bạn rời khỏi họ, dù chỉ đơn giản như rời khỏi nhà vài ngày để đi chơi với bạn bè, những người cha mẹ ấy có thể nổi cơn giận dữ, dọa làm hại bản thân, hoặc đột ngột rơi vào trầm cảm, không thể ở một mình.
As you try to establish a new, healthy intimate relationship with a romantic partner, they may do whatever they can to stop it—either by blatantly banning it or by subtly disapproving it. Sometimes their unconscious strategies are subtle but make you feel extremely guilty for “betraying” them or “leaving them behind.”
Khi bạn bắt đầu xây dựng một mối quan hệ lãng mạn thân mật, lành mạnh, họ có thể tìm mọi cách để cản trở – có khi ra mặt cấm đoán, có khi chỉ âm thầm tỏ ý phản đối. Đôi khi, những chiến lược thao túng của họ rất tinh vi, khiến bạn cảm thấy vô cùng tội lỗi, như thể bạn đang “phản bội” họ hoặc “bỏ rơi” họ.
Having been trapped in a codependent relationship all your life and being made to put others’ needs before your own, you may carry forward this relational pattern into your relationships as an adult. As a result, you often find yourself in relationships where you lose yourself or are abused and used. Perhaps you either cross others’ boundaries without meaning to or allow others to violate yours.
Khi đã bị mắc kẹt trong kiểu quan hệ phụ thuộc cảm xúc từ nhỏ và luôn được dạy rằng nhu cầu của người khác phải đặt lên trên bản thân, bạn rất dễ mang theo mô hình đó vào các mối quan hệ trong đời sống trưởng thành. Hệ quả là, bạn thường rơi vào những mối quan hệ khiến bạn đánh mất chính mình, hoặc bị lạm dụng và lợi dụng. Có thể bạn sẽ vô thức vượt qua ranh giới của người khác, hoặc cho phép người khác chà đạp lên ranh giới của chính mình.
Identity Confusion
Khủng hoảng bản sắc cá nhân
Sometimes, a parent with BPD acts as though you are simply an extension of them. Whenever you try to do something in your own way, they react in critical or threatening ways. A person with BPD thinks in black and white terms. When someone states an opinion or does something that they disagree with, they quickly frame them as a “traitor” or an “enemy,” and that includes you. Eventually, you have subconsciously learned that it would be best if you simply comply and pretend you agree with them. What is sacrificed, however, is the critical “adolescence” phase, which you need to appropriately rebel against your parents and establish a sense of your independence.
Đôi khi, một người cha/mẹ mắc BPD hành xử như thể bạn chỉ là phần nối dài của chính họ. Bất cứ khi nào bạn cố gắng làm điều gì đó theo cách riêng, họ có thể phản ứng bằng sự chỉ trích gay gắt hoặc những lời đe dọa. Người mắc BPD thường nhìn mọi thứ theo lối tư duy “đen hoặc trắng”. Khi ai đó bày tỏ quan điểm khác với họ, hoặc làm điều họ không đồng tình, họ nhanh chóng xem người đó là “kẻ phản bội” hoặc “kẻ thù”, và điều này không loại trừ cả bạn – đứa con của họ. Dần dần, bạn học được một cách vô thức rằng tốt hơn hết là cứ vâng lời và giả vờ đồng tình. Nhưng điều bị hy sinh chính là giai đoạn tuổi dậy thì mang tính bản lề, khi bạn cần phải phản kháng lại cha mẹ một cách lành mạnh để xây dựng cái tôi độc lập của mình.
When you were growing up, you were not allowed to explore your needs, desires, and passions. This results in an underdeveloped self; even as a grown-up, you are confused about who you are and what you want and are unsure about your place in the world.
Khi lớn lên, bạn không được phép khám phá nhu cầu, mong muốn và đam mê cá nhân. Hậu quả là “cái tôi” trong bạn không được phát triển đầy đủ; dù đã trưởng thành, bạn vẫn thấy mơ hồ về con người mình, điều mình thực sự muốn, và vai trò của mình trong thế giới này.
This lack of sense of self would stop you from being assertive in relationships, and the lack of vision and clarity may hamper your personal and career development. It is not uncommon for a child of a parent with BPD to be on a career trajectory for half of their life and suddenly reach a point where they realize the path they have been on is not theirs. They might then wake up to the fact that their parents were living vicariously through them all along.
Sự thiếu vắng bản sắc cá nhân đó có thể khiến bạn khó khẳng định mình trong các mối quan hệ, thiếu định hướng rõ ràng trong cả đời sống riêng và sự nghiệp. Không hiếm những người con của cha/mẹ mắc BPD đi theo một con đường nghề nghiệp suốt nửa cuộc đời, chỉ để rồi một ngày chợt nhận ra rằng hành trình đó chưa từng là của riêng họ. Lúc ấy, họ mới tỉnh ngộ rằng: từ lâu, cha/mẹ đã sống cuộc đời của chính họ thông qua con cái.
Shunned Emotional Development
Sự phát triển cảm xúc bị chối bỏ
Even though they are highly turbulent, ironically, your parent with BPD may be terrified of conflicts. They tend to take everything personally. When there is even a small conflict between you, they may feel personally attacked and shamed and react either with passive-aggressiveness or a counter-attack.
Mặc dù thường xuyên rơi vào trạng thái cảm xúc hỗn loạn, một cách trớ trêu, cha/mẹ mắc BPD lại thường rất sợ xung đột. Họ rất dễ tự ái. Ngay cả một mâu thuẫn nhỏ giữa hai người cũng có thể bị họ cảm nhận như một sự công kích cá nhân hoặc một nỗi nhục nhã xấu hổ, và phản ứng của họ sẽ là gây hấn thụ động hoặc tấn công ngược lại.
Any emerging signs of disappointment, hurt, and anger that their child feels are unbearable for them because, deep down, they assume it was their fault. Whenever you are distressed about something, even when it has nothing to do with them, they may immediately perceive it as a criticism of them and have to therefore shut it down.
Bất kỳ dấu hiệu nào từ con cái thể hiện sự thất vọng, tổn thương hay tức giận đều khiến họ không thể chịu nổi, bởi sâu thẳm bên trong, họ luôn mặc định rằng mọi lỗi lầm đều là do mình. Ngay cả khi bạn buồn bã vì điều gì đó không liên quan đến họ, họ vẫn diễn giải nó như một lời chỉ trích gián tiếp, và vì vậy họ phải tìm cách dập tắt cảm xúc đó ngay lập tức.
To make matters worse, the parent with BPD might want to portray the “picture-perfect” family image to outsiders and push you to do the same. All other people saw was their charming, loving self, and you are left feeling hopelessly lost in a world where nobody understands the angst of having a parent with BPD.
Tệ hơn, người cha/mẹ mắc BPD còn thường muốn giữ một hình ảnh “gia đình hoàn hảo” trước mặt người ngoài, và ép bạn cũng phải diễn cùng. Mọi người xung quanh chỉ nhìn thấy vẻ ngoài duyên dáng, đầy yêu thương của họ, còn bạn thì bị bỏ mặc trong một thế giới đầy hoang mang, nơi chẳng ai hiểu được sự giằng xé khi sống cùng một người cha/mẹ như vậy.
Since you were never allowed to have, let alone express, any authentic feelings, you have also learned to disown them. As a result, you may now suffer from a syndrome called Alexithymia, where you can find no words for your inner states, or you feel empty and numb and disconnected from your body and soul. This lack of ability to be in touch with yourself will stop you from living a full and fulfilling life, as well as building authentic relationships.
Vì chưa bao giờ được tự do để có cảm xúc chân thật của mình – chưa nói đến việc thể hiện chúng ra ngoài, bạn dần học cách tự chối bỏ các cảm xúc ấy. Hệ quả là, bạn có thể sẽ mắc phải một hội chứng gọi là Alexithymia (chứng mất khả năng nhận diện và diễn đạt cảm xúc): bạn không tìm được từ ngữ cho những gì mình đang cảm nhận, hoặc luôn cảm thấy trống rỗng, tê liệt và mất kết nối khỏi cơ thể lẫn tâm hồn mình. Sự xa rời với thế giới nội tâm đó sẽ cản trở bạn sống một cuộc đời trọn vẹn, và cũng khiến bạn khó xây dựng được những mối quan hệ chân thành, sâu sắc với người khác.
Healing Is Possible
Bạn có thể được chữa lành
Studies of BPD in families show that as a child of someone with BPD, you are also much more likely to be diagnosed with it at some point in your life. However, having a parent with BPD certainly does not mean you will have the same dysfunctional traits. Oftentimes, you might have over-compensated for your parent’s deficit by becoming exceptionally compassionate, mature, and competent. These strengths might have been born out of undesirable circumstances but can also become the gifts that save you. Just because you are biologically related to this family does not mean you are destined to the same fate.
Các nghiên cứu về rối loạn nhân cách ranh giới (BPD) trong gia đình cho thấy: nếu bạn là con của một người mắc BPD, khả năng bạn cũng được chẩn đoán rối loạn này trong đời là cao hơn. Tuy nhiên, việc có cha/mẹ mắc BPD hoàn toàn không đồng nghĩa với việc bạn sẽ lặp lại những đặc điểm rối loạn chức năng như họ. Thực tế, rất nhiều người đã bù đắp cho sự thiếu hụt nơi cha/mẹ bằng cách trở thành những cá nhân vô cùng giàu lòng trắc ẩn, trưởng thành và vô cùng giỏi giang. Dù những phẩm chất ấy được tôi luyện trong hoàn cảnh bất đắc dĩ, chúng lại có thể trở thành món quà cứu rỗi chính bạn. Bạn có cùng huyết thống với gia đình bạn, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn sẽ lặp lại số phận của họ.
Remember, you are not responsible for your parents’ moods and reactions, their disappointments in life, or any grievances they have with their own relationships. It should never have been your task to try and heal them, rescue them, or save them from their misery.
Hãy nhớ rằng: Bạn không có trách nhiệm gánh lấy phiền muộn, phản ứng tiêu cực, sự thất vọng hay những tổn thương chưa được chữa lành của cha mẹ mình. Chữa lành cho họ, cứu rỗi họ, hay giúp họ thoát khỏi nỗi khổ đau, đó chưa bao giờ là nhiệm vụ của bạn.
Your parents may never change, but you can set better boundaries. You must not feel that you need to cater to their needs at all times. In times where you begin to feel like an emotional punching bag, walk away. When you need to say no, do so. It may be uncomfortable for a while, but before you know it, you will be glad you have done what is difficult but necessary.
Cha mẹ bạn có thể sẽ không bao giờ thay đổi, nhưng bạn thì có thể học cách đặt ra những ranh giới lành mạnh hơn. Bạn không cần phải luôn chiều theo nhu cầu của họ. Khi cảm thấy mình bị biến thành nơi để họ trút bỏ cảm xúc tiêu cực, hãy cho phép mình rời đi. Khi cần nói “không”, hãy cứ nói ra. Làm như vậy ban đầu hẳn sẽ khó chịu, nhưng rồi bạn sẽ thấy đó là điều cần thiết cho dù có khó khăn đến đâu.
The injustice that has happened may feel unbearable. Whether or not you can directly express your resentment towards them to them, you can at least be honest with yourself. It is healing to tell your story in the presence of an enlightened other, such as a therapist.
Những bất công bạn từng phải trải qua có thể khiến bạn cảm thấy không thể chịu đựng được. Dù bạn có thể chưa sẵn sàng để nói thẳng nỗi oán giận với cha mẹ mình, ít nhất bạn có thể trung thực với bản thân. Việc được kể lại câu chuyện của mình với sự đồng hành của một người thấu cảm, như một nhà trị liệu, sẽ mang lại cảm giác chữa lành cho bạn.
If you have lost touch with your own passion and pleasure, start with small experiments where you try one novel thing a day. See if you can offer yourself the unconditional love you never had and truly know that your existence is valid on its own; life is about “being,” not “doing.”
Nếu bạn đã từng đánh mất niềm vui và đam mê sống, hãy bắt đầu từ những điều nhỏ, chẳng hạn thử một điều mới mỗi ngày. Tập yêu thương bản thân vô điều kiện theo cách bạn chưa từng được yêu thương, và hãy biết rằng bản thân sự hiện diện của bạn trên cuộc đời này đã là điều đáng quý. Ý nghĩa của cuộc sống không nằm ở việc bạn làm được gì, chỉ cần bạn là chính mình thì cuộc sống ấy đã đầy ý nghĩa rồi.
You may have to unlearn many unhealthy patterns and teach your body and mind that it is safe for you to express yourself authentically and freely. What was once threatening is no longer here, and the people who love and care for you now want to hear your truth.
Bạn có thể sẽ phải học cách gỡ bỏ những cách yêu, cách sống không lành mạnh, và dạy cho cơ thể, tâm trí bạn rằng giờ đây, bạn đã an toàn để thể hiện chính mình một cách chân thật và tự do. Điều từng khiến bạn cảm thấy bị đe dọa giờ đây không còn tồn tại, và những người yêu thương bạn hôm nay muốn được nghe sự thật nơi bạn.
If you have spent most of your life catering to your parent’s needs at the expense of your happiness, it is time you reclaim your life for yourself.
Nếu bạn đã sống cả đời để chiều theo cha mẹ và đánh đổi hạnh phúc của chính mình, thì giờ đây là lúc bạn cần lấy lại cuộc sống ấy cho chính mình.
You did not cause their dysfunctions, and you could not have controlled them. You did the best you could to survive.
Bạn không gây ra những sự hỗn loạn nơi họ, và bạn cũng không thể kiểm soát được chúng. Bạn đã làm tốt nhất trong khả năng để chính mình có thể sống sót.
Turn away from abuse and march towards freedom.
Hãy quay lưng lại với sự lạm dụng và bạo hành. Và bước về phía tự do.
Drop the burden of shame and reclaim your one and only life.
Đặt xuống gánh nặng mang tên hổ thẹn để đón lấy cuộc đời mà bạn chỉ được sống một lần.
Rise like a phoenix; I trust that you can.
Hãy trỗi dậy như phượng hoàng. Tôi tin bạn sẽ làm được.
Nguồn: https://www.psychologytoday.com/us/blog/living-with-emotional-intensity/202103/what-its-like-having-a-parent-with-borderline
